صنایع دستی یکی از مهم‌ترین فعالیت‌های فرهنگی، اجتماعی و اقتصادی در جوامع مختلف و یکی از عوامل موثر در جهت احیای سنت‌های بومی و هویت ملی هر جامعه است. قصد ما در سلسله مطالب آشنایی با هنرهای ایرانی، علاوه بر معرفی اجمالی این هنرها و آشنایی با شیوه‌های تولید آن‌ها، بازیابی جایگاه تزئینات کاربردی این صنایع بومی در عرصه دکوراسیون است.

یکی از شاخه‌های مهم صنایع‌دستی در ایران سفال و سرامیک است که در این شماره آشنایی مختصری با این هنر پیدا می‌کنیم و در ادامه به آشنایی با ابزار و وسایل این هنر و آموزش تکنیک‌های مختلف آن می‌پردازیم.

تاریخچه

قدمت هنر سفالگری به تاریخ زندگی بشر بازمی‌گردد. چهار عنصر آب، باد، خاک و آتش در هم آمیخته شده‌اند و هنری را به وجود آورده‌اند که به جرات می‌توان گفت از کامل‌ترین هنرهاست.مردم ایران به سبب موقعیت خاص جغرافیایی و قرار گرفتن بر سر شاهراه تمدن‌های قدیم، از نخستین و چیره‌دست‌ترین سازندگان اشیاء سفالین به شمار می‌رفته‌اند. کهن‌ترین اشیاء سفالی به دست آمده در کاوش‌های باستان‌شناسی ایران، آثار کشف شده از گنج دره در استان کرمانشاه و همچنین غار کمربند در جنوب مازندران است که این سفال‌ها متعلق به هزاره هشتم (ق.م) هستند. از تپه‌های باستانی دیگر می‌توان به تپه سیئلک کاشان، چشمه علی‌ری و زاغه قزوین اشاره کرد. سفالگری در دوره اسلامی در ایران پیشرفت فراوانی داشت. دوره سلجوقی را می‌توان یکی از دوره‌های درخشان هنر اسلامی دانست که مهم‌ترین تحول در صنعت سفال‌سازی در این دوره دستیابی به لعاب زرین فام یا هفت‌رنگ است.

مواد و ابزار

خاک رس به عنوان ماده اولیه سفالگری یکی از بهترین خاک‌ها برای این کار است که به فراوانی و به سهولت در دسترس قرار دارد. به جهت آنکه گل نرم را می‌توان به اشکال مختلف فرم داده و سپس آن را با حرارت دادن ماندگار کرد، جلوه‌گر نوعی بیان به شمار می‌رود.

نحوه کار و روش‌های سفالگری

یکی از مهم‌ترین قسمت‌های کار ورزدادن گل است. حرکت ورز، به معنای پیچش گل در خود، با کمک کف دست است. این عمل علاوه بر یکنواخت و نرم کردن گل، سبب خروج حباب‌های هوا از آن می‌شود.

هنر سفالگری به دوطریق دستی و چرخی انجام می‌شود. تکنیک‌های دستی شامل سه روش است.